درس ميرزا محمّد حسن شيرازى ( م 1312 ق ) را درك كرد ، و از خرمن دانش گستردهء اين بزرگان بهره‌ها جست . شيخ پس از عزيمت ميرزاى شيرازى از نجف به سامراء در سال 1291 ق ، به عنوان اولين كاروان علمى همراه با محدث نورى و آخوند ملا فتحعلى سلطان آبادى - از بزرگترين عالمان علم اخلاق - در سال 1292 ق به سامراء مهاجرت فرمود ، « 1 » و ديرى نپاييد كه در شمار شاگردان برجسته و مورد وثوق اساتيد خويش قرار گرفت و به مراتب عالى اجتهاد دست يافت . وى افزون بر دانشهاى متداول در حوزه‌هاى علمى شيعى يعنى : فقه ، اصول ، رجال و كلام ، از ديگر علوم همانند : حكمت ، عرفان ، ادبيات ، حديث ، تاريخ و جغرافيا نيز در حد والايى برخوردار بود ، و چنان در مايهء فضل و دانش و كمال مشهور گرديد كه علاوه‌بر دوستان ، مخالفانش نيز به مراتب علمى او اذعان داشتند . شيخ به هنگام اقامت در عراق ضمن استفاده از محضر اساطين علمى نجف و سامراء ، خود مجلس درسى داشت كه سخت مورد توجه بود و بسيارى از دانش دوستان گرد شمع وجودش حلقه مىزدند و از سرچشمه علم و فضل او سيراب مىشدند . از جمله شخصيتهايى كه در سامراء از محضر درس شيخ شهيد بهره بردند ، مرحوم آيت اللّه حاج شيخ عبد الكريم حائرى يزدى ( م 1355 ق ) ، مؤسس حوزهء علميه قم است . « 2 » بازگشت به وطن شيخ فضل اللّه پس از فراگيرى علوم حوزه‌هاى علميه و نيل به درجه اجتهاد و تدوين چند رسالهء فقهى و اصولى - از تقريرات درس اساتيد نامدار خويش - و كسب اجازهء نقل حديث ، به اشارت ميرزاى شيرازى به سال 1300 ق ، به قصد ارشاد و

--> ( 1 ) . تهرانى ، هدية الرازى ، ش 278 ( از شاگردان ميرزاى شيرازى ) . ( 2 ) . رازى ، آثار الحجة ، ج 1 ، ص 22 .